Als een gewone verjaardag ineens te veel wordt
Als een gewone verjaardag ineens te veel wordt
Het is een gewone verjaardag. Er wordt gepraat, de televisie staat zachtjes aan en ergens huilt een baby. Na een uur merk je dat je hoofd vol begint te raken. Je voelt een soort mist achter je ogen. Je excuseert je, loopt naar het toilet en blijft even staan met je handen op de wastafel.
De anderen lijken nergens last van te hebben. Jij hebt behoefte aan rust en even geen geluiden, gesprekken of vragen. Misschien vraag je je af waarom zoiets gewoons zoveel energie kost. Hooggevoelig herkennen begint vaak bij zulke momenten.
Voor veel hooggevoelige mensen zijn dit herkenbare momenten. Ze nemen veel waar, verwerken indrukken diep en kunnen daardoor meer tijd nodig hebben om alles te laten bezinken.
Wat is hooggevoeligheid?
De Amerikaanse psychologe Elaine Aron beschreef in 1996 in haar boek The Highly Sensitive Person de eigenschap die zij Sensory Processing Sensitivity (SPS) noemt. In Nederland kennen we dit als hooggevoeligheid of hoogsensitiviteit.
Mensen met deze eigenschap verwerken informatie en prikkels diepgaand. Ze kunnen gevoelig zijn voor geluiden, licht, geuren en andere indrukken uit hun omgeving. Ook emoties, stemmingen en kleine veranderingen in contact kunnen sterk binnenkomen.
Aron beschouwt hooggevoeligheid als een aangeboren temperamentkenmerk. In haar onderzoek wordt geschat dat ongeveer 15 tot 20 procent van de mensen deze eigenschap heeft.
De wetenschappelijke kennis over hooggevoeligheid ontwikkelt zich nog steeds. Onderzoekers kijken onder andere naar de manier waarop SPS kan worden gemeten en hoe deze eigenschap zich verhoudt tot andere persoonlijkheidskenmerken.
Hooggevoeligheid beschrijft een manier waarop iemand informatie en ervaringen verwerkt. Het is een eigenschap die bij het temperament hoort.
Hoe herken je hooggevoeligheid?
Hooggevoeligheid kan zich op verschillende manieren laten zien. Misschien herken je een aantal van deze situaties.
Je merkt een verandering in de sfeer op voordat iemand iets zegt. Een bepaalde toon in iemands stem blijft nog lang in je gedachten hangen. Je kunt intens genieten van muziek, natuur of een mooi gesprek en hebt na een drukke dag behoefte aan stilte.
Je denkt vaak langer na over gebeurtenissen en wilt graag begrijpen waarom iets gebeurt. Bij het nemen van een beslissing overzie je verschillende mogelijkheden en denk je na over de gevolgen.
Ook kun je sterk reageren op de emoties van anderen. Je merkt wanneer iemand gespannen, verdrietig of geïrriteerd is en voelt soms de behoefte om daar iets mee te doen.
Niet iedereen herkent zich in dezelfde kenmerken. Hooggevoeligheid ziet er bij ieder mens anders uit. Bij de ene persoon staan zintuiglijke prikkels voorop. Bij een ander staat de emotionele verwerking meer op de voorgrond.
Welke van deze situaties herken jij bij jezelf?
Wat gebeurt er als je overprikkeld raakt?
Wanneer er gedurende langere tijd veel indrukken binnenkomen, kan je systeem overbelast raken. Je hoofd blijft doorgaan, je hebt moeite om je aandacht ergens bij te houden en kleine gebeurtenissen kunnen ineens veel impact hebben.
Misschien merk je dat je sneller geïrriteerd raakt, emotioneler reageert of behoefte hebt om je terug te trekken. Je hebt minder ruimte om nieuwe informatie te verwerken en kunt het gevoel krijgen dat alles tegelijk binnenkomt.
Ook kan het zijn dat je steeds meer rekening houdt met anderen. Je voelt aan wat iemand nodig heeft, probeert de sfeer goed te houden en zegt regelmatig ja en bedoelt eigenlijk nee.
Wanneer je weinig aandacht hebt voor je eigen grenzen, kan die manier van omgaan met anderen veel energie kosten.
Overprikkeling kan bij hooggevoelige mensen voorkomen. Het is een mogelijke reactie op een te veel aan indrukken en vraagt om aandacht voor wat je op dat moment nodig hebt.
Hoe overprikkeling er bij kinderen uit kan zien, lees je in Wat als het ‘lastige gedrag’ van je kind eigenlijk overprikkeling is?.
Wanneer gevoeligheid en aanpassen met elkaar verweven raken
De omgeving waarin je opgroeit en leeft, heeft invloed op hoe je met je gevoeligheid omgaat.
In een omgeving waarin je je veilig en geaccepteerd voelt, kun je gemakkelijker laten zien wie je bent. Je ervaart ruimte om je mening te geven, je grenzen aan te geven en je eigen keuzes te maken.
Wanneer je regelmatig het gevoel hebt dat je te gevoelig bent, te veel reageert of anders moet zijn, kun je jezelf gaan aanpassen. Je let voortdurend op wat anderen nodig hebben, probeert conflicten te voorkomen en houdt rekening met verwachtingen uit je omgeving.
Dat aanpassen kan een patroon worden dat je al vroeg hebt ontwikkeld. Misschien heb je geleerd om de sfeer goed te houden, verantwoordelijkheid te nemen voor anderen of je eigen behoeften opzij te zetten.
Soms geef je anderen veel aandacht en begrip en vraagt zelf moeilijk om hulp. Je bent gewend om aan te voelen wat een ander nodig heeft en vergeet daarbij te onderzoeken wat jij zelf nodig hebt.
Het kan waardevol zijn om stil te staan bij de vraag waar deze patronen vandaan komen. Wat heb je vroeger geleerd over jezelf en over de ruimte die je mocht innemen? En welke gewoonten helpen je nu nog en kosten misschien ook energie?
Wat helpt bij hooggevoeligheid?
Hooggevoeligheid vraagt vooral om inzicht in jezelf. Wanneer je beter begrijpt hoe je prikkels en ervaringen verwerkt, kun je bewuster omgaan met wat er op je afkomt.
Herken en erken je gevoeligheid.
Sta stil bij wat je opmerkt en hoe je daarop reageert. Je hoeft je gevoeligheid niet steeds te verklaren of te verantwoorden. Het begint met begrijpen hoe jij werkt.
Bouw rustmomenten in.
Wacht niet tot je helemaal uitgeput bent. Een wandeling, een rustige plek of tien minuten zonder geluid kunnen helpen om indrukken te verwerken.
Onderzoek wat je voelt.
Wanneer je merkt dat iets je raakt, neem dan even de tijd. Wat gebeurt er in je lichaam? Welke gedachte komt erbij? En wat heeft deze situatie bij je opgeroepen?
Leer onderscheid maken tussen jezelf en de ander.
Je kunt rekening houden met de gevoelens van anderen en zelf bepalen waarvoor jij verantwoordelijk bent. Onderzoek wat bij jou hoort en wat bij de ander. Dat helpt om je eigen grenzen beter te herkennen.
Geef je eigen behoeften aandacht.
Vraag jezelf regelmatig af wat je nodig hebt. Misschien is dat rust, ruimte, duidelijkheid of contact met iemand bij wie je jezelf kunt zijn.
Zoek mensen bij wie je jezelf kunt zijn.
Een omgeving waarin je je gehoord en begrepen voelt, geeft ruimte om je eigenheid te laten zien. Je hoeft niet voortdurend op je hoede te zijn of je aan te passen.
Veelgestelde vragen over hooggevoeligheid
Is hooggevoeligheid hetzelfde als overgevoelig zijn?
De woorden worden in het dagelijks taalgebruik soms door elkaar gebruikt. Overgevoeligheid wordt vaak gebruikt om een sterke reactie op prikkels te beschrijven. Hooggevoeligheid verwijst naar de eigenschap waarbij iemand informatie en indrukken diepgaand verwerkt.
Kan ik leren om minder overprikkeld te raken?
Je kunt leren om signalen eerder te herkennen en bewuster met prikkels om te gaan. Door rustmomenten in te bouwen, je grenzen te bewaken en te onderzoeken welke situaties veel energie kosten, kun je overbelasting helpen voorkomen.
Waarom pas ik me zo snel aan anderen aan?
Dat kan verschillende oorzaken hebben. Misschien heb je geleerd om rekening te houden met de stemming van anderen, conflicten te vermijden of aan verwachtingen te voldoen. Het kan helpen om te onderzoeken wanneer je dit gedrag hebt ontwikkeld en wat je nodig hebt om meer ruimte voor jezelf in te nemen.
Is hooggevoeligheid een diagnose?
Nee. Hooggevoeligheid, of Sensory Processing Sensitivity, wordt beschreven als een temperamentkenmerk. Het valt buiten de medische en psychologische diagnoses. Wanneer je langdurig last hebt van vermoeidheid, angst of somberheid, is het verstandig om dit met je huisarts of een psycholoog te bespreken.
Terug naar de verjaardag
Je bent weer op de verjaardag. De gesprekken, de geluiden, de verschillende indrukken. Na een tijdje merk je dat het genoeg is geweest. Je loopt even naar buiten en neemt de tijd om alles te laten bezinken.
Misschien hoef je jezelf op zo’n moment niet af te vragen waarom je er zoveel last van hebt. Je mag leren herkennen wat er gebeurt en wat je nodig hebt.
Hooggevoeligheid betekent dat je de wereld op een bepaalde manier waarneemt en verwerkt. Wanneer je jezelf daarin beter leert begrijpen, ontstaat er meer ruimte om keuzes te maken die bij je passen.
Je gevoeligheid verdient begrip, aandacht en ruimte. Ook van jezelf.