Als je roept en er komt geen reactie
Je roept zijn naam vanuit de keuken. Er komt geen antwoord. Je roept nog een keer, iets harder. Wanneer je zijn kamer binnenloopt, kijkt hij op. Alsof hij je nu pas hoort.
Misschien voel je irritatie. Je vraagt je af waarom hij niet reageert. Hoort hij je niet? Is hij zo verdiept in zijn bezigheid dat je niet tot hem doordringt? Of speelt er iets anders?
Soms heeft een kind moeite met het verwerken van geluiden. Dat noemen we auditieve verwerkingsproblemen. Het kan verklaren waarom een kind hoort dat je iets zegt en moeite heeft om de woorden goed te verstaan en te verwerken.
Wat gebeurt er bij auditieve verwerking?
Horen en verstaan zijn twee verschillende processen. Je oren vangen geluiden op en sturen deze signalen door naar de hersenen. Daar worden de geluiden verwerkt en herkend als woorden en zinnen. Vervolgens moet je brein begrijpen wat er wordt gezegd en bepalen wat je ermee moet doen.
Bij sommige kinderen verloopt dit proces minder gemakkelijk. Vooral wanneer er meerdere geluiden tegelijk aanwezig zijn, kost het extra moeite om de gesproken informatie eruit te halen.
De Federatie van Nederlandse Audiologische Centra (FENAC) beschrijft in haar uitgave over kinderen met luisterproblemen dat kinderen vooral moeite kunnen hebben in lastige luistersituaties, zoals een omgeving met veel achtergrondgeluid of wanneer iemand snel spreekt. Ze moeten zich extra inspannen om te verstaan wat er wordt gezegd.
Van buitenaf kan het lijken alsof een kind niet luistert. Het verwerken van de gesproken informatie vraagt dan veel inspanning.
Over de precieze afbakening van auditieve verwerkingsproblemen bestaat onder deskundigen nog discussie. Luisterproblemen kunnen ook voorkomen in combinatie met bijvoorbeeld ADHD, dyslexie, een taalontwikkelingsstoornis of autisme. Daarom is het belangrijk om goed te kijken naar de situaties waarin een kind moeite heeft met luisteren en verstaan.
Wat je kunt zien als luisteren veel energie kost
In de praktijk herken je het soms aan kleine dingen.
Een kind vraagt regelmatig: ‘Wat zei je?’ Een mondelinge opdracht wordt voor een deel uitgevoerd. Het lijkt alsof een deel van de boodschap niet is aangekomen.
Aan tafel, met de televisie aan en een broer of zus die ondertussen iets vertelt, lijkt het kind je nauwelijks te horen. Voer je hetzelfde gesprek in een rustige kamer, dan verloopt het contact veel gemakkelijker.
Ook op school kan dit zichtbaar worden. De leerkracht geeft een mondelinge instructie en het kind mist delen van de uitleg. Opdrachten op papier lukken vaak beter dan opdrachten die alleen mondeling worden gegeven.
Sommige kinderen komen na een schooldag vermoeid thuis. Een hele dag luisteren in een drukke klas kan veel energie kosten wanneer het verstaan voortdurend extra inspanning vraagt.
Het is goed om je af te vragen hoeveel energie een kind kwijt is aan het volgen van gesprekken en instructies. Wat voor de omgeving vanzelfsprekend lijkt, kan voor het kind behoorlijk inspannend zijn.
Niet luisteren of niet goed kunnen verstaan?
Een kind dat helemaal opgaat in een tekening, een boek of een spel kan zo geconcentreerd bezig zijn dat het geluid uit de keuken nauwelijks binnenkomt. Ook dat hoeft geen onwil te zijn.
Het helpt om te onderzoeken wanneer het niet reageren voorkomt.
Gebeurt het vooral wanneer je vanuit een andere kamer iets roept? Of zie je hetzelfde wanneer je dichtbij staat en rechtstreeks iets vraagt? Heeft het kind vooral moeite in een drukke omgeving en verlopen gesprekken in een rustige ruimte goed?
Let ook op wat er gebeurt nadat je de aandacht hebt gekregen. Begrijpt het kind de boodschap dan wel? Kan het vertellen wat je hebt gevraagd?
Door verschillende situaties met elkaar te vergelijken, krijg je meer zicht op wat er speelt.
Over het verschil tussen niet willen en niet kunnen luisteren schreef ik ook in mijn blog over een kind dat niet luistert.
Wat helpt in het dagelijks contact?
Met een paar kleine aanpassingen kun je het voor een kind gemakkelijker maken om gesproken informatie te verwerken.
Kom dichterbij.
Loop naar je kind toe voordat je iets vraagt. Een boodschap die vanuit een andere kamer wordt geroepen, kan gemakkelijk verloren gaan tussen andere geluiden.
Maak contact voordat je iets vertelt.
Zorg dat je de aandacht van je kind hebt. Even aankijken of de naam noemen kan helpen om duidelijk te maken dat er iets aankomt.
Geef één opdracht tegelijk.
Een rijtje opdrachten als ‘Jas aan, tas pakken en schoenen aantrekken’ vraagt veel van het werkgeheugen en de informatieverwerking. Verdeel de boodschap in kleinere stappen.
Controleer of de boodschap is aangekomen.
Vraag bijvoorbeeld: ‘Wat ga je zo doen?’ Zo ontdek je of je kind heeft begrepen wat je hebt gevraagd. Houd het vriendelijk en maak er geen overhoring van.
Beperk achtergrondgeluid.
Zet de televisie uit wanneer je iets belangrijks wilt vertellen. Minder geluiden tegelijk maken het gemakkelijker om je stem te volgen.
Wanneer is het goed om verder te kijken?
Wanneer je merkt dat je kind regelmatig moeite heeft met verstaan, zowel thuis als op school, is het verstandig om dit verder te laten onderzoeken.
Begin bij de huisarts. Deze kan beoordelen welke vervolgstap nodig is en eventueel doorverwijzen naar een audiologisch centrum.
Daar kan een team van deskundigen, waaronder een audioloog, psycholoog en logopedist, het gehoor en de luistervaardigheden onderzoeken. Daarbij wordt gekeken naar wat een kind hoort en hoe het geluid verwerkt.
Een goed functionerend gehoor is belangrijk om eerst in kaart te brengen. Auditieve verwerkingsproblemen zijn niet hetzelfde als slechthorendheid.
Deze informatie is bedoeld als herkenning en uitleg. Bij aanhoudende luisterproblemen is professioneel onderzoek nodig om te bepalen wat er bij een kind speelt.
Veelgestelde vragen over auditieve verwerking
Is auditieve verwerking hetzelfde als slecht horen?
Nee. Een kind kan een goed gehoor hebben en moeite hebben met het verwerken en verstaan van gesproken informatie. Daarom is het belangrijk om eerst het gehoor te laten onderzoeken.
Kan auditieve verwerking samengaan met hoogbegaafdheid of ADHD?
Luisterproblemen kunnen voorkomen naast ADHD, dyslexie, een taalontwikkelingsstoornis en autisme. Ook bij hoogbegaafde kinderen kunnen luisterproblemen een rol spelen. Het is belangrijk om goed te onderzoeken waar de moeilijkheden vandaan komen en welke ondersteuning passend is.
Wie kan auditieve verwerkingsproblemen onderzoeken?
Je kunt beginnen bij de huisarts. Deze kan je kind zo nodig doorverwijzen naar een audiologisch centrum. Daar wordt gekeken naar het gehoor en de verwerking van geluid.
Wat kan ik thuis doen om mijn kind te helpen?
Kom dichtbij, zorg dat je de aandacht hebt voordat je iets vertelt, geef één opdracht tegelijk en beperk achtergrondgeluid. Kijk vooral welke omstandigheden het verstaan gemakkelijker maken.
Terug naar de roep vanuit de keuken
Je roept zijn naam. Er komt geen reactie. Je voelt de irritatie opkomen en staat op om hem nog een keer te roepen.
Misschien kun je de volgende keer eerst even naar hem toelopen. Je maakt contact, wacht tot hij naar je kijkt en vertelt wat je wilt vragen.
Het lijkt een kleine verandering en het kan voor een kind veel verschil maken.
Want wanneer een kind niet reageert, is het goed om verder te kijken dan het gedrag dat je ziet. Wat gebeurt er op dat moment? Wat komt er binnen en wat kost moeite?
Soms lijkt een kind niet te luisteren en werkt het intussen heel hard om te verstaan wat er wordt gezegd.
Herken je daarnaast een kind dat snel overvol raakt van prikkels? Lees dan ook Wat als het ‘lastige gedrag’ van je kind eigenlijk overprikkeling is?