Wat ‘je best doen’ eigenlijk betekent
Wat ‘je best doen’ eigenlijk betekent
Je zegt het waarschijnlijk tien keer per week. “Doe je best.” Tegen het kind dat een toets inlevert. Of tegen het kind dat twijfelt of het meedoet aan de spreekbeurt. En tegen het kind dat al voor de derde keer zijn werkblad weggooit. Het is een zin die troost moet geven. Bij een hoogbegaafd kind hangt de betekenis ervan nauw samen met iets wat ontwikkelingspsychologen de zone van naaste ontwikkeling noemen.
Want wat betekent “je best doen” eigenlijk, voor een kind dat allang weet hoe het moet, en voor een kind dat nog op zoek is naar hoe het zou kunnen? Hun “best” zit vaak ergens anders dan waar wij hem verwachten.
Waar leren het meeste oplevert
De Russische psycholoog Vygotsky had het ooit over een zone tussen twee uitersten. Aan de ene kant: alles wat een kind al zelfstandig kan, zonder enige hulp. Aan de andere kant: alles wat nog veel te ver weg ligt, ook met hulp. Daartussenin ligt een derde gebied. Precies dat stukje waar een kind met wat steun net een stap verder komt dan het alleen zou lukken.
Hij noemde dat de zone van naaste ontwikkeling. En het mooie is: daar gebeurt het meeste leren. Precies in dat middengebied, waar het net niet vanzelf gaat.
Voor een hoogbegaafd kind ligt dat gebied vaak hoger dan de rest van de klas, en dat betekent iets heel praktisch. Als het werk dat een kind krijgt al ruim binnen zijn eigen zelfstandige kunnen valt, oefent het nooit in die zone. Het “doet zijn best” misschien wel, in de zin dat het netjes meewerkt, en leert daar tegelijk weinig van, omdat er simpelweg weinig te leren is.
Wat BAUW! met die zone doet
In BAUW! komt dat idee letterlijk terug in de naam zelf. AUW! bij BOUW!, zoals het daar genoemd wordt. Leren mag een beetje pijn doen, want dat is het teken dat er iets wordt opgebouwd dat er nog niet was. Die pijn is niet het bewijs dat iets te moeilijk is. Het is vaker het bewijs dat een kind precies in die zone zit waar het hoort te zitten.
De zeven denkstappen en acht doestappen uit het programma leren een kind hoe het zich in die zone beweegt. Het kind krijgt net dat beetje richting waarmee het zelf de volgende stap kan zetten. Niet het antwoord voorzeggen, en het kind ook niet alleen laten ploeteren.
Dus wat betekent ‘je best doen’ dan wel
Misschien is “je best doen” de bereidheid om net dat beetje verder te reiken dan waar je je zeker over voelt. Voor het ene kind is dat de tafels van zes tot en met negen. Voor een ander kind is dat een vraagstuk waarvoor nog geen vaste oplossingsmethode bestaat. Of een discussie waarin het zijn eigen aanname moet durven loslaten. Of een taak waarbij het voor het eerst niet meteen weet hoe te beginnen.
Wat voor het ene kind een drempel is, kan voor het andere al lang geen drempel meer zijn, en daarom werkt “doe je best” als aanmoediging zo wisselend. Het zegt niets over wat er precies van een kind gevraagd wordt. Voor een hoogbegaafd kind kan het zelfs verwarrend zijn, want het doet immers al zijn best, op werk dat allang geen uitdaging meer is.
Hoe je de zone van naaste ontwikkeling herkent bij een kind
Kijk naar het werk waarbij een klein beetje richting het verschil maakt tussen vastlopen en verder komen. Dat is meestal een betere graadmeter dan het niveau van de opdracht zelf. Een kind dat een sommetje feilloos oplost zonder enige inspanning zit er niet in. Een kind dat volledig vastloopt, ook met hulp, zit er ook niet in. De zone zit ertussenin, bij het werk waar een klein duwtje net het verschil maakt.
Vraag jezelf ook af wanneer je voor het laatst zag dat een kind daadwerkelijk moest zoeken naar een aanpak die nog niet vastlag. Als dat lang geleden is, ligt het aanbod waarschijnlijk onder de zone waar het kind het meeste van leert.
Veelgestelde vragen over de zone van naaste ontwikkeling bij hoogbegaafde kinderen
Wat is de zone van naaste ontwikkeling? De zone van naaste ontwikkeling is het gebied tussen wat een kind zelfstandig kan en wat nog te ver weg ligt, ook met hulp. Binnen die zone ligt het werk waar een kind met een klein beetje steun net een stap verder komt. Daar vindt het meeste leren plaats.
Waarom ligt deze zone bij hoogbegaafde kinderen vaak anders? Hoogbegaafde kinderen kunnen vaak meer zelfstandig dan hun leeftijdsgenoten, waardoor hun zone van naaste ontwikkeling hoger ligt. Werk dat voor de klas net goed zit, kan voor hen ruim binnen hun zelfstandige kunnen vallen. Zonder uitdaging op het juiste niveau oefenen ze dan zelden in hun eigen leerzone.
Wat betekent ‘je best doen’ voor een hoogbegaafd kind? Het betekent niet hard werken aan iets dat al lukt. Het gaat om de bereidheid om net iets verder te reiken dan waar het kind zich zeker over voelt, ook als dat betekent dat het moet zoeken, twijfelen of een keer vastloopt.
Hoe herken ik of een kind in zijn leerzone werkt? Let op werk waarbij een klein beetje richting het verschil maakt tussen vastlopen en verder komen. Volledig moeiteloos werk zit onder de zone, werk waar ook hulp niet bij helpt zit erboven. De zone zit in het middengebied, waar een duwtje echt het verschil maakt.
Benieuwd hoe je dit in de praktijk vormgeeft? Lees ook Executieve functies bij hoogbegaafde kinderen: de vaardigheden die vaak over het hoofd worden gezien en De ruimte tussen mislukken en begrijpen: waarom AUW! bij BOUW! hoort.
Meer weten over hoe BAUW! een kind helpt om in zijn eigen leerzone te werken? Bekijk het werkboek ook op de pagina materialen.