Gedragspatronen bij hoogbegaafde volwassenen: wat je gedrag je eigenlijk wil vertellen

Je zit in de vergadering. Er wordt gevraagd wie dit erbij kan doen. Pas achteraf voel je aan je lijf dat het al in verweer kwam, voordat je hoofd er iets van vond. Je hoort jezelf zeggen: “Ik pak het wel op.”

Later die avond vraag je je af waarom. Je had nee kunnen zeggen. Er was zelfs een goede reden voor. Op het moment zelf voelde nee zeggen gewoon niet als een optie.

Dat “ja” kwam niet uit zwakte. Ergens wist het al precies wanneer het moest inspringen, lang voordat jij er zelf bij stilstond.

Gedrag is geen probleem, het is informatie

Gedrag dat in de weg zit, wordt al snel gezien als iets om af te leren. Gedrag ontstaat zelden willekeurig. Het vormde zich op een moment waarop het precies hielp om te gaan met wat er toen speelde.

Wie leerde dat sterkte de sfeer veilig hield, blijft sterk zijn. Iemand die ontdekte dat aanpassen erbij horen betekende, past zich aan. Wie begreep dat stilte de veiligste keuze was, zwijgt. Wat toen hielp, wordt later een patroon, en dat patroon loopt door, ook als de situatie allang is veranderd. Niet omdat je het wil. Omdat je systeem het zo heeft geleerd.

Gedrag lezen begint daarom niet met de vraag hoe je ermee stopt. Het begint met de vraag wat het je probeert te vertellen.

Waarom dit patroon bij hoogbegaafde mensen zo vaak ontstaat

Veel hoogbegaafde kinderen zijn al vroeg uitzonderlijk goed in het aanvoelen van een groep. Ze merken spanning voordat een volwassene die opmerkt, doorzien snel wat een situatie nodig heeft, en passen zich daarop aan nog voordat ze er zelf erg in hebben.

Dat is een kracht, en het maakt een kind ook kwetsbaar voor precies het patroon dat hierboven beschreven staat. Een kind dat feilloos aanvoelt wat een ander nodig heeft, wordt makkelijk het kind dat altijd klaarstaat. Een kind dat scherp aanvoelt wanneer iets de sfeer verstoort, wordt makkelijk het kind dat zichzelf inhoudt om die verstoring te voorkomen.

Op de lange duur telt dat op. Aanpassen aan wat de omgeving nodig heeft, voelt in het moment vaak veiliger dan trouw blijven aan wat jij zelf nodig hebt. Bij een gevoelig, snel waarnemend kind kan dat patroon zich al vroeg vastzetten, en tot in de volwassenheid meelopen. Langdurige aanpassing kan op de lange termijn doorwerken in identiteit en welzijn, zo beschrijft ook Hoogbloeier in hun werk over hoogbegaafde volwassenen en aansluiting.

Wat gedragspatronen je over jezelf laten zien

Ik sprak ooit een vrouw die altijd de sterke schakel was in haar familie. Altijd klaar om te helpen, altijd degene die het oploste, altijd de eerste die opsprong als er iemand iets nodig had. Op een dag zei ze: “Ik ben zo moe. Ik weet niet meer wie ik ben als ik niet help.”

Wat ze beschreef, was ooit begonnen als een verlangen: verbinding maken, erbij horen, geliefd blijven. Dat verlangen was mooi en oprecht. Het was in de loop van de tijd zo groot geworden dat het haar eigen behoeften volledig overschaduwde.

Onopgemerkt groeien ze mee, groter dan de situatie ooit vroeg, tot ze op een dag meer kosten dan ze opleveren.

In datzelfde patroon zit ook de sleutel. Haar vermogen om altijd voor anderen klaar te staan vertelde iets over haar vermogen tot verbinding, haar gevoeligheid voor wat anderen nodig hebben, haar oprechte zorg. Dat verdwijnt niet als ze het patroon loslaat. Dat wordt juist vrijer.

Waarom je je eigen patronen zo moeilijk ziet

Gedragspatronen zijn moeilijk te herkennen omdat ze zo vertrouwd zijn. Ze voelen niet als een patroon. Ze voelen als wie je bent, als je karakter, als iets wat er gewoon bij hoort.

De meeste patronen zitten niet in grote, opvallende momenten. Ze zitten in de kleine dingen: hoe je reageert als iemand teleurgesteld is, wat je doet als er spanning in de lucht hangt, hoe snel je je eigen mening bijstelt zodra je merkt dat de ander het er niet mee eens is.

Gedragspatronen beginnen ook niet altijd bij jou. Ze worden overgedragen, van generatie op generatie, via wat er wel en niet werd uitgesproken in een familie, via wat er werd beloond en wat werd afgekeurd, via de onuitgesproken regels over hoe je je hoort te gedragen om erbij te horen. Wat jij nu doet, kan een echo zijn van iets wat al veel langer in je systeem aanwezig is.

Dat maakt het patroon niet minder van jou. Het geeft je wel andere ogen om ernaar te kijken.

Signalen dat een patroon meer van je vraagt dan het oplevert

Je herkent dit aan kleine dingen die zich opstapelen. Irritatie of vermoeidheid na situaties waarin je hebt gedaan wat je altijd doet. Jezelf achteraf steeds vaker afvragen waarom je het toch weer zo hebt gedaan. Een gevoel en een gedrag die uiteenlopen: je doet iets, en het voelt niet als jij.

Dat gevoel van niet meer overeenkomen met jezelf, dát is meestal het moment waarop een patroon om aandacht vraagt.

Hoe je gedragspatronen leert lezen

De eerste stap is nieuwsgierigheid, geen oordeel. Kijk naar een gedrag dat je opvalt bij jezelf en stel de vraag: wanneer doe ik dit, in welke situaties, wat gaat eraan vooraf.

De tweede stap is terugkijken. Wanneer heb je dit gedrag voor het eerst geleerd? Wat hielp het je toen? Welke behoefte zat eronder?

De derde stap is de behoefte loskoppelen van het gedrag. De behoefte zelf is altijd begrijpelijk en oprecht. Het gedrag is de manier waarop je hebt geleerd die behoefte te vervullen, en die manier kan veranderen zonder dat de behoefte verdwijnt.

Daar zit de ruimte. In het vrijer worden in hoe je uitdrukt wie je bent, niet in het afschaffen van wie je bent.

Veelgestelde vragen over gedragspatronen bij hoogbegaafde volwassenen

Wat zijn gedragspatronen precies? Terugkerende manieren van reageren die je in de loop van je leven hebt aangeleerd. Ze ontstaan meestal vroeg, op momenten waarop je je moest aanpassen aan je omgeving om je veilig te voelen of erbij te horen. Later worden ze automatisch, waardoor je ze nauwelijks nog als keuze ervaart.

Hoe herken ik mijn eigen gedragspatronen? Let op de momenten waarop je gedrag en gevoel uit elkaar lopen. Je doet iets, en vanbinnen voel je iets anders. Denk je achteraf steeds “waarom deed ik dat”, dan speelt er waarschijnlijk een patroon. Terugkerende situaties waarin je op dezelfde manier reageert, zijn een ander helder signaal.

Waarom zie ik dit patroon zo sterk bij mezelf als hoogbegaafd persoon? Een scherpe sociale waarneming en een vroeg ontwikkeld aanvoelen van wat een ander nodig heeft, maken aanpassing makkelijker en daarmee ook hardnekkiger. Wat als kind een kracht was, kan als volwassene een last worden als het patroon nooit werd onderzocht.

Is een gedragspatroon altijd iets negatiefs? Nooit alleen negatief. Het is ontstaan vanuit een oprechte behoefte en heeft ooit een functie gehad. Op een gegeven moment kost het patroon meer dan het oplevert, en dat is het moment waarop het de moeite waard is om er anders naar te kijken.

Kan ik gedragspatronen zelf doorbreken? Je kunt zelf stappen zetten: bewuster worden van je patronen, onderzoeken wat eronder ligt, oefenen met andere keuzes. Verandering begint met zien. Hoe helderder je ziet wat er speelt en waar het vandaan komt, hoe meer ruimte er ontstaat om anders te bewegen.

Als je je hierin herkent

Dat gevoel van herkenning is waardevol. Het betekent dat je iets in jezelf ziet wat er al een tijdje is, en dat je er klaar voor bent om er beter naar te kijken.

Terug naar die vergadering, en dat “ik pak het wel op” dat er sneller uitkwam dan je bedoeling was. De volgende keer hoeft het antwoord niet anders te zijn. Alleen al weten waar het vandaan komt, verandert iets in hoe het voelt.

Ik werk aan materialen die je helpen om je eigen gedragspatronen stap voor stap te lezen en te begrijpen, in je eigen tempo en op een manier die bij jou past. Wil je weten wanneer die beschikbaar zijn? Volg me dan via Instagram of houd deze pagina in de gaten.

Als je je hierin herkent

Dat gevoel van herkenning is waardevol. Het betekent dat je iets in jezelf ziet wat er al een tijdje is, en dat je er klaar voor bent om er beter naar te kijken.

Terug naar die vergadering, en dat “ik pak het wel op” dat er sneller uitkwam dan je bedoeling was. De volgende keer hoeft het antwoord niet anders te zijn. Alleen al weten waar het vandaan komt, verandert iets in hoe het voelt.

Ik werk aan materialen die je helpen om je eigen gedragspatronen stap voor stap te lezen en te begrijpen, in je eigen tempo en op een manier die bij jou past. Wil je weten wanneer die beschikbaar zijn? Volg me dan via Instagram of houd deze pagina in de gaten.